Καθώς ο χειμώνας σφίγγει τον κλοιό του στο βόρειο ημισφαίριο, το ψυχρό κλίμα μεταφέρεται και στις σχέσεις μεταξύ των συμμάχων του ΝΑΤΟ.
Η αυξανόμενη ένταση γύρω από τη Γροιλανδία έχει αποκαλύψει βαθιές ρωγμές στη διατλαντική συμμαχία, θέτοντας υπό αμφισβήτηση τόσο το μέλλον του ΝΑΤΟ όσο και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης.
Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι επιθυμεί τον έλεγχο της Γροιλανδίας, παρουσιάζοντας το ζήτημα ως θέμα εθνικής ασφάλειας. Ωστόσο, η πρόταση απορρίφθηκε κατηγορηματικά τόσο από την αυτόνομη κυβέρνηση της Γροιλανδίας όσο και από τη Δανία, μέλος του ΝΑΤΟ που εξακολουθεί να ασκεί διοίκηση στο νησί. Χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Ισπανία έχουν ταχθεί ανοιχτά υπέρ της Δανίας, προειδοποιώντας ότι η κρίση μπορεί να υπονομεύσει τη συνοχή της Συμμαχίας.
Η Γροιλανδία, με πληθυσμό μόλις 56.000 κατοίκων, φαντάζει μικρή για να προκαλεί παγκόσμια αναστάτωση. Ωστόσο, η στρατηγική της θέση και οι πλούσιοι φυσικοί της πόροι την καθιστούν κρίσιμο γεωπολιτικό κόμβο.
Γιατί η Γροιλανδία είναι κρίσιμη για τις ΗΠΑ
Η σημασία της Γροιλανδίας έγκειται πρωτίστως στη γεωγραφία της. Το νησί βρίσκεται στο λεγόμενο GIUK gap, τον θαλάσσιο διάδρομο που συνδέει τη Γροιλανδία, την Ισλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο — έναν ζωτικής σημασίας άξονα για τον έλεγχο της ναυτικής δραστηριότητας μεταξύ Αρκτικής και Ατλαντικού.
Καθώς οι πάγοι υποχωρούν λόγω της κλιματικής αλλαγής, νέοι θαλάσσιοι δρόμοι ανοίγουν, ενισχύοντας τον ρόλο της Αρκτικής στη διεθνή ασφάλεια. Η Γροιλανδία προσφέρει επίσης κρίσιμες στρατιωτικές δυνατότητες, όπως συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και έλεγχο των νέων εμπορικών διαδρομών.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι φυσικοί πόροι του νησιού. Η Γροιλανδία διαθέτει αποθέματα πετρελαίου, φυσικού αερίου και σπάνιων γαιών — υλικά απαραίτητα για ηλεκτρικά οχήματα, ανεμογεννήτριες και σύγχρονα οπλικά συστήματα. Σε μια περίοδο έντονου ανταγωνισμού με την Κίνα, οι ΗΠΑ θεωρούν τα κοιτάσματα αυτά στρατηγικό πλεονέκτημα.
Το ΝΑΤΟ υπό πίεση
Η διαμάχη έχει αναζωπυρώσει τις ανησυχίες για τη δέσμευση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επανειλημμένα απειλήσει με αποχώρηση από τη Συμμαχία, επικαλούμενος ανεπαρκείς αμυντικές δαπάνες από ευρωπαϊκές χώρες.
Παρότι δεν έχει απειλήσει ανοιχτά με αποχώρηση λόγω της Γροιλανδίας, ο Τραμπ αφήνει σκόπιμα ανοιχτό το ενδεχόμενο. «Δεν ξέρετε τι θα κάνω», δήλωσε πρόσφατα, ενισχύοντας την αβεβαιότητα στους Ευρωπαίους συμμάχους.
Μπορεί να επιβιώσει το ΝΑΤΟ χωρίς τις ΗΠΑ;
Για πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες, η απάντηση είναι αρνητική. Το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ — η αρχή της συλλογικής άμυνας — αποτελεί τον πυρήνα της Συμμαχίας. Εφόσον η Γροιλανδία αποτελεί τμήμα του Βασιλείου της Δανίας, οποιαδήποτε αμερικανική στρατιωτική ενέργεια θα ισοδυναμούσε με επίθεση κατά κράτους-μέλους.
Η Πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν, ήταν κατηγορηματική: εάν οι ΗΠΑ επιτεθούν σε σύμμαχο του ΝΑΤΟ, η Συμμαχία θα καταρρεύσει. «Τότε σταματούν τα πάντα — συμπεριλαμβανομένου του ΝΑΤΟ και της ασφάλειας που υπάρχει από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου», δήλωσε.
Ρωσία και Κίνα στο παρασκήνιο
Η κρίση παρακολουθείται στενά από τη Μόσχα και το Πεκίνο. Ο Τραμπ υποστηρίζει ότι η αμερικανική κυριαρχία στη Γροιλανδία είναι απαραίτητη για να αποτραπεί η επέκταση της ρωσικής ή κινεζικής επιρροής στην Αρκτική.
Η Κίνα προωθεί από το 2018 την πολιτική του «Πολικού Δρόμου του Μεταξιού», διαβεβαιώνοντας ότι οι στόχοι της είναι ειρηνικοί. Ωστόσο, η Δύση παραμένει επιφυλακτική. Από την πλευρά της, η Ρωσία θα ωφεληθεί από οποιαδήποτε αποσταθεροποίηση του ΝΑΤΟ, ιδιαίτερα την ώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται.
Ένα κρίσιμο σταυροδρόμι για την Ευρώπη
Η διαμάχη για τη Γροιλανδία δεν αφορά απλώς ένα απομονωμένο νησί της Αρκτικής. Αγγίζει τον πυρήνα της διατλαντικής σχέσης και αναγκάζει την Ευρώπη να επανεξετάσει την εξάρτησή της από τις Ηνωμένες Πολιτείες για την ασφάλειά της.
Το αν αυτή η κρίση οδηγήσει σε ανασύνταξη ή σε βαθύτερη διάσπαση της Δύσης ενδέχεται να καθορίσει το ευρωπαϊκό μέλλον για τις επόμενες δεκαετίες.
